You Tube Theology

Interview tussen Lucette Verboven en bisschop Kallistos Ware.
Bisschop Kallistos van Diokleia werd in een anglicaans gezin in Engeland geboren onder de naam Timothy Ware. Toen hij op zijn zeventiende voor het eerst, en dan nog heel toevallig, een Russisch-orthodoxe dienst bijwoonde in Londen, kon hij niet vermoeden dat hij ooit als bisschop Kallistos zou worden aangesproken in de orthodoxe kerk. Hij ontwikkelde een speciale band met het Griekse eiland Patmos waar hij monnik werd, terwijl hij tezelfdertijd een leerstoel theologie bekleedde aan de universiteit van Oxford. Vandaag wordt hij beschouwd als één van de meest bekende inspiratiebronnen van de orthodoxie, zowel voor specialisten als leken.

Achtergrond en bekering
Bisschop Kallistos van Diokleia werd in Engeland geboren als Timothy Ware en groeide op in een anglicaans gezin. Op zeventienjarige leeftijd kwam hij in Londen bij toeval voor het eerst in aanraking met de Russisch-orthodoxe kerk tijdens een zaterdagavondwake. Hoewel de kerk leeg leek, ervoer hij een diepe, tijdloze aanwezigheid en een spirituele verbondenheid tussen de aardse gemeenschap en de hemel.

Naast deze mystieke ervaring trok ook de levende en lijdende geschiedenis hem aan; de zware vervolging van de orthodoxe christenen onder het twintigste-eeuwse communisme liet zien dat de orthodoxie midden in de moderne realiteit stond. Ondanks waarschuwingen dat hij een excentrieke buitenstaander zou worden, koos hij voor de orthodoxie omdat hij er de waarheid in had gevonden. Later combineerde hij zijn leven als monnik op het Griekse eiland Patmos met een leerstoel theologie aan de universiteit van Oxford.

De kracht van spirituele schoonheid en de Starets
Ware illustreert de orthodoxe bekering aan de hand van de legende van koning Vladimir van Kiev (988). Diens afgezanten bekeerden zich in Constantinopel niet door rationele argumenten, maar door de spirituele en esthetische schoonheid van de liturgie in de Aya Sofia. Volgens Ware is deze schoonheid niet gebonden aan uiterlijke pracht of grote kathedralen; ze is overal voelbaar—zelfs in een nederige huiskapel—zolang de eredienst de realiteit van de onzichtbare, hemelse wereld uitdrukt.

Het gesprek behandelt ook het fenomeen van de starets (geestelijke oudere). Een starets bezit de spirituele gave van onderscheiding en kan de geheimen van het menselijk hart lezen om mensen met één raak woord de weg te wijzen. Ware deelt een persoonlijke herinnering aan zijn eigen spirituele vader op Patmos, vader Amphilochios. Deze gaf hem de raad om in het Westen als minderheid noch timide (angstig), noch agressief (polemisch) te zijn, maar simpelweg zichzelf te blijven.

Een holistische visie op lichaam, liefde en de dood
Binnen de orthodoxie staat een holistisch mensbeeld centraal: de mens is een onlosmakelijke eenheid van lichaam en ziel. Het lichaam is, conform de Bijbel, een tempel van de Heilige Geest. Binnen het huwelijk wordt de seksuele liefde (eros) dan ook door de kerk gezegend als een genade die helpt te groeien in heiligheid. Ware benadrukt het contrast tussen liefde en lust: liefde ziet de ander als een persoon ('jij'), terwijl lust de ander reduceert tot een object ('het').

Wat betreft de dood stelt Ware dat angst voor de dood voortkomt uit het onbekende of uit zonde. In het licht van de verrijzenis kan de dood echter worden gezien als een geboorte in een voller leven. De beste voorbereiding op de dood is om "hier en nu" ten volste te leven. Het bewustzijn van de eindigheid maakt het leven niet morbide, maar zorgt ervoor dat men elk moment intenser koestert en belangrijke levensbeslissingen niet uitstelt.

De relatie met de Rooms-Katholieke Kerk
Over het schisma van 1054, de breuk tussen het westerse en oosterse christendom, is Ware genuanceerd. Hij ziet 1054 als een symbolische datum van een eeuwenoud proces en stelt dat de scheiding nooit volledig is geweest. Het fundamentele wereldbeeld van katholieken en orthodoxen verschilt niet wezenlijk; de overeenkomsten zijn groter dan de verschillen. Het voornaamste pijnpunt ligt in de visie op de kerkstructuur en het ambt van de paus. De orthodoxie ziet de paus als de 'eerste onder gelijken' en legt de nadruk op de kerk als gemeenschap (collegialiteit) in plaats van op het pauselijk primaatschap. Verzoening is mogelijk, mits er geoefend wordt in de oecumenische deugd van het geduld.

Over de titel 'Bisschop van Diokleia':
Diokleia is een voormalige christelijke stad in Klein-Azië (het huidige Turkije) waar de kerk in de twaalfde eeuw door de opmars van de islam verdween. In de orthodoxe traditie is het gebruikelijk om hulpbisschoppen zonder eigen diocees de titel te geven van een historische, niet meer bestaande kerkgemeenschap.